O ADHD mówi się dziś dużo – i dobrze. Ale razem z wiedzą krążą mity: jedne stare jak świat, inne całkiem świeże. Problem w tym, że mity nie są niewinne. Przez nie ludzie latami nie szukają pomocy, wstydzą się diagnozy albo słyszą od bliskich „nie wymyślaj". Rozprawmy się z najczęstszymi.
Mit 1: „ADHD to moda. Kiedyś tego nie było"
Kiedyś nie było diagnozowania – samo ADHD było zawsze.
Najwcześniejszy znany opis medyczny, który dziś rozpoznalibyśmy jako ADHD, pochodzi z 1775 roku. Niemiecki lekarz Melchior Adam Weikard pisał o pacjentach nieuważnych, chwiejnych, zostawiających rzeczy w połowie i robiących wszystko w nieładzie. Dwadzieścia trzy lata później szkocki lekarz Alexander Crichton opisał „niepokój umysłu" – niezdolność do utrzymania uwagi na jednej rzeczy, obecną od wczesnego dzieciństwa. W 1902 roku brytyjski pediatra George Still przedstawił Królewskiemu Kolegium Lekarzy w Londynie 43 przypadki dzieci z poważnymi trudnościami w utrzymaniu uwagi i kontroli własnego zachowania.
Zmieniła się więc nie ludzka natura, tylko wiedza i dostępność diagnostyki.
Mit 2: „ADHD dotyczy tylko dzieci"
ADHD to zaburzenie neurorozwojowe – zaczyna się w dzieciństwie, ale u większości osób nie znika z wiekiem. Zmienia się forma. Osoba dorosła rzadko „biega po ścianach" – częściej tonie w chaosie organizacyjnym, prokrastynacji i wewnętrznym niepokoju. Szacuje się, że ADHD dotyczy około 2–3% dorosłych.
Mit 3: „Przecież umiesz się skupić, jak chcesz – więc to nie ADHD"
To chyba najbardziej krzywdzący mit, ponieważ brzmi logicznie – skoro ktoś potrafi grać w grę przez sześć godzin albo zatopić się w pasjonującym projekcie, to znaczy, że umie się skupić, tylko mu się nie chce?
Nie. To zjawisko nazywa się hiperfokusem i jest częścią obrazu ADHD, a nie dowodem przeciw niemu. Mózg z ADHD nie ma problemu z uwagą w ogóle – ma problem z jej regulacją (z kierowaniem uwagi tam, gdzie trzeba). Dlatego ta sama osoba potrafi godzinami robić rzecz fascynującą i polec na dziesięciominutowym, nudnym formularzu.
Warto dodać jedno: hiperfokus bywa opisywany jako „supermoc ADHD", ale bywa też kosztowny, ponieważ wychodzimy z niego po sześciu godzinach – bez jedzenia i picia, często wykończeni, z długą listą niezrobionych zadań. Nierzadko powoduje to frustrację.
Mit 4: „ADHD to kwestia lenistwa i braku silnej woli"
Trudności w ADHD mają źródło w biologii mózgu – w słabiej działających mechanizmach uwagi, pamięci roboczej i hamowania reakcji. To nie jest kwestia charakteru. Osoby z ADHD zwykle wkładają w codzienne funkcjonowanie więcej wysiłku niż inni – tylko że ten wysiłek jest niewidoczny, a oceniane są efekty.
Mit 5: „Diagnoza w dorosłości nic już nie da"
Bywa dokładnie odwrotnie. W badaniach nad tym, jak dorośli przeżywają diagnozę, wraca to samo słowo: ulga. Koniec z domyślaniem się i z szukaniem wyjaśnienia. Cała historia życia zaczyna się układać na nowo. To nie było lenistwo, nie brak ambicji, nie „dziwność".
Zdarza się, że razem z ulgą przychodzi też żal – za tym, jak mogłoby wyglądać życie, gdyby ktoś zauważył to wcześniej. To zrozumiałe i jest to pole do pracy w trakcie psychoterapii.
Co daje diagnoza? Konkrety. Wiemy, dlaczego pewne rzeczy przychodzą Ci tak trudno. Masz dostęp do leczenia i do metod, które są sprawdzone w ADHD.
Mity o ADHD najczęściej mówią jedno: „po prostu się postaraj". Wiedza mówi co innego: zrozum, jak działa Twój mózg i dobierz do niego metody, a nie odwrotnie.
Źródła
- Ashinoff, B. K., & Abu-Akel, A. (2021). Hyperfocus: The forgotten frontier of attention. Psychological Research, 85(1), 1–19.
- Barkley, R. A., & Peters, H. (2012). The earliest reference to ADHD in the medical literature? Melchior Adam Weikard's description in 1775 of „attention deficit". Journal of Attention Disorders, 16(8), 623–630.
- Faraone, S. V., i in. (2015). Attention-deficit/hyperactivity disorder. Nature Reviews Disease Primers, 1, 15020.
- Faraone, S. V., Biederman, J., & Mick, E. (2006). The age-dependent decline of attention deficit hyperactivity disorder: A meta-analysis of follow-up studies. Psychological Medicine, 36(2), 159–165.
- Hansson Halleröd, S. L., i in. (2015). Experienced consequences of being diagnosed with ADHD as an adult – a qualitative study. BMC Psychiatry, 15, 31.
- Kooij, J. J. S., i in. (2019). Updated European Consensus Statement on diagnosis and treatment of adult ADHD. European Psychiatry, 56, 14–34.
- Lange, K. W., i in. (2010). The history of attention deficit hyperactivity disorder. ADHD Attention Deficit and Hyperactivity Disorders, 2(4), 241–255.
- Song, P., i in. (2021). The prevalence of adult ADHD: A global systematic review and meta-analysis. Journal of Global Health, 11, 04009.